نشست «مجمع كشورهاي صادر كننده گاز» دوشنبه نهم اردیبهشت۸۷ در تهران برگزار می شود و روسيه اساسنامه پیشنهادی تاسيس سازمانی موسوم به «اوپك گازي» را در این گرد همایی ارائه خواهد داد. ايران قبلا در اين زمينه طرحی را ارائه داده است كه بيشتر به اساسنامه سازمان اوپك شباهت دارد،امادر طرح روسیه اهداف و وظايف «مجمع كشورهاي صادر كننده گاز» بسيار ملايم تر تنظيم گردیده و وظیفه سازمان را بیشتر متوجه تهيه فرمولي براي تعيين قيمت گاز و بررسي مسيرهاي جديد خطوط لوله انتقال گاز می داند. اين اقدام مسکو در واقع پاسخي به پيشنهادات ايران در زمينه ايجاد مجمع مذکور است و براي 15 كشور علاقه مند به مشارکت در ایجاد آن ارسال شده است.
بحث تشكيل اوپك گازى در سال ۲۰۰۲ از سوى روسيه مطرح شد اما برای مدتی مسکوت ماند و بعدا از سوى رئيس جمهور ايران در خلال برگزارى كنفرانس سازمان همكاريهاى شانگهاى در سال ۲۰۰۶ مجددا مطرح شد. متعاقبا در آستانه ششمين نشست شوراى صادر كنندگان گاز در دوحه قطر، موضوع از سوى رهبر انقلاب مطرح گردید.
ايده تشكيل كارتل ها از سوى توليد كنندگان مطرح و پى گيرى مى شود و هدف از برپايى چنين تشكل هايى ايجاد امنيت عرضه، ثبات بازار و ايجاد درآمد پايدار عنوان مى شود ودر مقابل ، مصرف كنندگان، ايجاد اين نوع تشكل ها را به نفع خود نمى دانند زيرا موجب افزايش قيمت و كاهش قدرت چانه زنی آنها در قبال فروشندگان مى شود. در حال حاضر مهم ترين كارتل فعال انرژى اوپك است و طبيعى است فكر ايجاد هر كارتل ديگرى در زمينه انرژى با مسائل اين سازمان مقايسه و ارزيابى شود ، همچنان كه ايده اوليه برپايى يك تشكل گازى به جاى اوجك، به اوپك گازى معروف شده است. البته بين مسائل نفت و گاز تفاوت ها يى وجود دارد اما از نظر گاه عرضه و تقاضاى جهانى داراى شباهت هايى هستند. هفتاد درصد از ذخائر نفت جهان در اختيار ۷ كشور و ۷۰ درصد از توليد آن نيز به وسيله ۱۳ كشور صورت مى گيرد . همچنين ۷۰ درصد از صادرات جهانى نفت از سوى ۱۰ كشور انجام مى شود. در مورد گاز، ۷۰ درصد از ذخائر جهانى آن در اختيار هفت كشور و هفتاد درصد توليد، توسط ۱۰ كشور و همچنين ۷۰ درصد از صادرات گاز به وسيله۱۰ كشور صورت مى گيرد. ارقام فوق نشان مى دهد انحصار توليد و صادرات گاز در حد نفت و بلكه قوى تر از آن است و بازيگران جهانى گاز حتى بدون تشكيل كارتل هم از توان بالاى چانه زنى برخوردارند.
در حال حاضر ايده تشكيل اوپك گازى با موافقت و مخالفت هايى مواجه است. برخى توليد كنندگان عمده گاز با تشكيل اوپك گازى با احتياط برخورد مى كنند زيرا با توجه به انحصارى بودن ذخايرو توليد گاز ترجيح مى دهند به طور انفرادى در بازار حضور داشته باشند و از برخى محدوديت ها نظير سهميه بندى توليد وصادرات و رعايت محدوديت قيمت ، نظير آن چه در اوپك وجود دارد، رها باشند. از جمله اين كشورها اندونزى و روسيه هستند .اندونزى از شكل گيرى اين تشكل در حد شورا و بدون الزام مصوبات آن حمايت مى كند وروسيه با اظهارات ضد و نقيض، قاطعيتى براى شكل گيرى آن دست كم در برهه زمانى كنونى ابراز نمى دارد. اکثر کارشناسان روسی و اعضای کمیته امور انرژی دوما نیز از حامیان جدی ایجاد اوپک گازی هستند ، اما مقام‌های رسمی این کشور ، موضع دیگری دارند کما اینکه وزیر انرژی روسیه قبلا اعلام کرده بود روسیه با این نظر مخالف است و نباید به سوی ایجاد یک کارتل گازی حرکت کنیم. در حالیکه تشکیل اوپک گازی این امکان را به مسکو می دهد که نظرات خود را در امر صدور و قیمت‌گذاری گاز صادراتی به اروپایی‌ها دیکته کند و وابستگی اقتصادی اتحادیه اروپا را به افزایش دهد. حساسیت روسیه در این مورد به این علت است که هرگونه پاسخ روشن این کشور، به طور مستقیم بر وضعیت ژئوپولیتیک قدرتهای جهانی تاثیر می‌گذارد و احتمالا روسیه برای چنین وضعیتی آمادگی لازم ندارد.
گروه ديگر ،كشورهاى صنعتى مصرف كننده انرژى و به تبع آنها آژانس بين المللى انرژى است كه وظيفه هماهنگى در سياست هاى مصرف نفت آنها را به عهده دارد و با تشكيل كارتل گازى مخالف هستند. برخی اعضای کنگره آمریکا اعتقاد دارند ایجاد «اوپک گازی» با حضور کشورهایی مانند روسیه و ایران در بلندمدت یک تهدید جدی برای عرضه منابع انرژی جهانی است و علاوه بر تاثیر منفی در روابط مسکو و واشنگتن حتی می‌تواند امنیت ملی ایالات متحده را به خطر اندازد. اروپا نیز از تشکیل اوپک گازی ناراحت خواهد بود. زیرا این امر می تواند قیمت گاز وارداتی اروپا از روسیه را از 290 دلار به ازای هزار متر مکعب به 400 و حتی 500 دلار افزایش دهد. همچنین رئیس آژانس بین المللی انرژی عنوان کرده بود، حاکم ساختن مکانیزم کنترل میزان تولید و قیمت‌گذاری در قراردادهای گازی امکان‌پذیرنیست.
بطور كلى همانطور كه عنوان شد از منظر مصرف كنندگان، تشكيل كارتل توليدى مطلوب نيست و آينده روشنى را براى آنها ترسيم نمى كند ، اما كشورهاى صادر كننده گاز بطور کلی با چنين ايده اى موافق اند.
از نظر اجرايى به دليل اين كه اكنون بيشتر قراردادهاى گازى بلند مدت است و نمی توان قیمت آنرا خارج از قرار داد تغییر داد و نقل وانتقال گاز نیز از طريق خط لوله صورت مى گيرد، كارتل گازى نمى تواند نقش فعالى به عهده داشته باشد. البته موضوعاتی نظیر حجم صادرات و ارائه مکانیزمهایی برای تنظیم قیمت گاز از نکات مورد علا قه اعضا خواهد بود. با توجه به رشد معاملات گاز طبيعى(LNG) كه بيش از ۵ برابر رشد معاملات گاز مايع از طريق خط لوله است و از نظر ساختار معاملاتى شبيه نفت است ، پيش بينى مى شود حجم معاملات گاز مايع در۱۰سال آينده در وضعى مشابه معاملات نفت باشد و از اين نظر تشكيل اوپك گازى توجيه پذير خواهد بود. ازنظراقتصادى تشكيل اوپك گازى در كوتاه مدت منافع چندانى براى كشورهاى صادر كننده گاز در بر ندارد اما به لحاظ سياسى و بخصوص براى كشور ما كه از جانب آمريكا ومتحدانش در معرض فشار انزوا قرار دارد، مى تواند به عنوان اهرم خنثى كننده مطرح باشد. بنا براين باتوجه به منافع سياسى و آينده روشن اقتصادى چنين تشكلى، كشورما باید با پی گیری جدی موضوع، از بانیان اصلى آن باشد. (این مقاله در تاریخ۱۲/۲/۸۷در روز نامه دنیای اقتصاد ،در تاریخ۱۴/۲/۸۷در روزنامه همشهری ،در تاریخ ۱۶/۲/۸۷در هفته نامه آتیه ،در تاریخ ۴/۲/۸۷در سایت تخصصی آفتاب ودر تاریخ ۷/۲/۸۷ در سایت خبرگزاری اقتصادی ایران توسط اینجانب به چاپ رسیده است)
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر